Hete oude man

Het is zondag en de zon schijnt. De hemel boven Utrecht is helderblauw. Op de zevende dag van de week kun je in de Noordtoren van sterrenwacht Sonnenborgh door een speciale telescoop de zonnevlekken bekijken, op die ene ster die elke ochtend het licht voor ons aandoet. Alleen zie ik geen vlekken. Het oculair is gewoon rood. De sterrenkundige die uitleg geeft ziet ze wèl. Het zijn er weinig dit jaar, wat betekent dat we een koude winter hadden moeten hebben. Hij legt het verband uit, maar ik neem niets op. Ik geniet vooral van het zitten in de wonderlijk serene ronde ruimte. Alsof ik binnen in een schelp ben.

De bibliotheek is al net zo behaaglijk. Klein, de wanden wit gestuukt, de met bescheiden houtsnijwerk versierde boekenkasten grijs geschilderd. Een raam met uitzicht op de vroegere stadsgracht. En de collegezaal neemt mij alsnog in voor de wetenschap. Dezelfde serene rust, niet meer dan vijf collegebankjes. Vrijwilliger Cor paait me met zijn beeldende uitleg. “De zon, dat is net een oude man. Hij wordt steeds heter. U lacht, mevrouw? Ik zie het al, u kent de mannen!” Cor weet ook dat over 500 miljoen jaar de zon de aarde zo zal hebben opgewarmd, dat er geen leven meer mogelijk is.

Daar word ik héél vrolijk van. Ter plekke houd ik op met tobben. Ik zal trouw biologisch boodschappen blijven doen, mij verplaatsen per fiets en afval scheiden, want dat biedt me op de korte termijn een heleboel voordelen. Maar ik tob niet langer over hoe dat nu verder moet, met dat klimaat van ons. Over 500 miljoen jaar is het sowieso afgelopen.

http://www.sonnenborgh.nl

Vanaf_Sterrenwacht,_overzicht_-_Utrecht_-_20235978_-_RCE

Advertenties

Polderen in het paradijs

Costa Rica is een wonder van beschaving. De circa vierenhalf miljoen inwoners van het Midden-Amerikaanse land verbeteren de wereld met het wetboek, in plaats van met geweld.

Hun grondwet verbiedt al sinds 1949 het bestaan van een leger in vredestijd. Blijkbaar kun je heel prima leven zonder angst voor onbekende vijanden. Een andere bijzonderheid: bijna 30% van Costa Rica’s territorium is beschermd natuurgebied. Je vindt er 4,5% van de biodiversiteit van de hele wereld, en nergens zijn zoveel verschillende dierensoorten per vierkante kilometer. En nu heeft het land het klaargespeeld om de eerste vijfenzeventig dagen van 2015 volledig op groene energie te draaien.

De afgelopen jaren schommelde het aandeel van duurzame energie in Costa Rica al rond de 95 procent, voor een groot deel opgewekt met stromend water. De rest komt uit zon, biomassa, wind en aardwarmte. Exploitatie van olie en gas is verboden sinds 2011, zodat bedrijven zich wel op groene energie móeten richten. In 2021 wil het land volledig op duurzame energie draaien.

Volgens hun milieuminister is de truc van de Costa Ricanen er een die wij in Nederland dachten te hebben uitgevonden: het poldermodel. Zij noemen het Energie-dialogen. Industriëlen, politici en boeren zitten dan bij elkaar en maken samen een plan voor de toekomst.

Een vreedzaam en duurzaam paradijs: het kan dus. Nu. Met onze polderervaring moet het dan in Nederland ook wel lukken.

www.costarica.startpagina.nl

costa ricamil

De levensvreugde van ingenieurs

Hoor je het accordeon al? Ruik je de knoflook en de wijn? Krijg je meteen associaties met lingerie en elegante mode? Als je aan Frankrijk denkt, zijn zintuiglijke genoegens vaak het eerste waar je aan denkt.

Een mooi contrast met al die wulpsheid is dat Fransen ook fantastische ingenieurs zijn. Hun treinen en spoorwegstelsel zijn comfortabel en hypermodern. Zij hadden met Minitel als eersten in Europa een soort internet, waar telefoonabonnees onbeperkt nummers in konden opzoeken. En vergeet niet het sublieme staaltje ingenieurswerk, dat de stad haar identiteit gaf en zijn kosten inmiddels driedubbelendwars heeft terugverdiend in allerlei aan toerisme gerelateerde inkomsten: de Eiffeltoren.

Een evenwichtige stalen schoonheid, die dag en nacht bezoekers trekt. Met lampen aan, afstekend tegen een nachtelijke hemel, is hij nog mooier. Wel duur natuurlijk, want dat vreet stroom. Dus onlangs hebben die dekselse Fransen, tussen het langdurig lunchen en pendelen van voorstad naar  werkplek en terug, iets voor de toren bedacht waarmee ze hun reputatie van slimme ingenieurs opnieuw bevestigen.

In de Eiffeltoren worden windturbines gebouwd, die genoeg stroom op moeten wekken om de hele  eerste verdieping te laten functioneren. Dus niet alleen die romantische verlichting, maar ook de liften en alles wat het museumpje aan elektriciteit nodig heeft.  De turbines zijn vrijwel geluidloos en dankzij een speciale verf praktisch onzichtbaar. Verder komen er in de toekomst LED verlichting, zonnepanelen, een system om regenwater te verzamelen en hoog rendement warmtepompen.

Praktisch, ecologisch en toch mooi. Dat noem ik nog eens joie de vivre. Of,  iets minder welluidend: duurzaamheid op zijn best!

http://www.toureiffel.paris/en/the-new-1st-floor/discover-the-new-1st-floor.html

http://nl.wikipedia.org/wiki/Minitel

Eiffeltoren 120 jaar            14_feu-dartifice-de-lan-2000-et-scintillement_DR

Lefgozers (en grieten)

Als een oceaanstomer in beweging komt, heb je hem niet zo snel op een andere koers. Maar àls je die koers verandert, al is het een klein beetje, heeft dat uiteindelijk een groots effect. Ik verwacht hetzelfde bij de verandering die energiebedrijf E.on heeft aangekondigd: de totale afschaffing van energieopwekking uit fossiele bronnen en kernenergie.

Nu is E.on in Nederland niet zo groot, maar in Duitsland wel. Het is dus een behoorlijke stap, en terecht voorpaginanieuws, afgelopen week. En als E.on het voorbeeld geeft, moeten alle andere energiemaatschappijen zich afvragen wat voor strategie zij dan willen gaan volgen. In Duitsland zelf moeten sowieso in 2022 alle kernenergiecentrales gesloten zijn. Bovendien vragen consumenten en producenten steeds vaker om duurzame energie.

Het aardige is dat veel energie al geregeld ter plekke opgewekt wordt. Zonder de omslachtige methode van kolen en biomassa aanvoeren naar een centrale fabriek, ze omzetten in stroom of gas en via een uitgebreid buizenstelsel vervoeren naar woningen en werkplekken. Die traditionele manier is al lang niet meer de enige mogelijkheid om warm en droog te blijven en onze economie te laten draaien.

In de Belgische Ardennen heeft een bosbouwbedrijf annex houtzagerij op haar eigen terrein een vergister gebouwd, waarin ze van houtafval genoeg stroom maakt voor het hele bedrijf. Een boer op de Veluwe vergist de mest van zijn koeien, en verwarmt daarmee behalve zijn woning ook het water van het gemeentelijk zwembad een eind verderop. Op kleinere schaal: op steeds meer daken in Nederland liggen zonnepanelen.

In Haarlem staat het schoolgebouw Plein Oost, dat zelfs helemaal geen energie van buiten nodig heeft. Stroom komt van vijfhonderd zonnepanelen op het dak, warm water uit zonnecollectoren en warmte uit een warmte-koudeopslag installatie. Om te zorgen dat zo min mogelijk warmte verloren gaat is het pand extreem goed geïsoleerd. Desondanks is het binnen geen muffe boel, want een deel van de zelf opgewekte stroom laat een goed luchtverversingssysteem functioneren.

Als het al nieuwjaar was, zou ik het besluit van E.on het mooiste begin van het nieuwe jaar noemen. Nu zeg ik: een prachtige Sintsurprise. Maar dan echt.

http://www.eon.nl/thuis/nl/over-eon/mediacentrum/news-articles/2014/12/1/nieuwe-eon-strategie-betere-focus.html

http://www.ibv-cie.be/nl/energiesector.php

http://www.bosbadputten.nl/index.php?paginaID=43

http://www.degroenemug.nl/pages/klimaat-in-uitvoering/duurzame-energie/energieneutrale-school-plein-oost.php

Centrale Maasvlakte vooraanzicht

Jonge knullen

Met een vermoeide zucht zei de jongen, ik schatte hem 22: “Jullie met al die hippie-idealen en al die maatschappijkritiek, jullie hebben toch helemaal geen leuk leven. Ik heb een geweldige auto van de zaak. In tien seconden van nul naar honderd. Binnenkort koop ik mijn eerste huis en volgende week ga ik met mijn vriendin shoppen in New York. Dat is ten minste leven man. Dat is ten minste lekker.”

Wij, de zus van de jongen en ik, keken hem geschrokken aan. Wij stemden links of nog linkser, verfoeiden het kapitalisme en uitlaatgassen, demonstreerden tegen kernenergie en woonden in huurkamers. Het was rond 1985, de jongen een generatiegenoot die al dat wereldverbetergedoe ontzettend passé vond. Toen hadden we nóg iets om ons zorgen over te maken. Andere jongeren, die het allemaal niks kon schelen dat de wereld naar de kloten ging.

Zondagmiddag zat ik in Amsterdam op de Polonceaukade bij de Westergasfabriek, waar ooit uit steenkolen (heel fout) gas werd gewonnen. Nu is het een plek waar het ene na het andere duurzame bedrijf begint en tot bloei komt. Op het water van de Haarlemmervaart kwamen allerlei bizar vormgegeven boten langs, heel stil en behoorlijk snel. Ze waren elektrisch of voeren op zonne-energie. Wat ik er zo leuk aan vond, naast hun blitse uiterlijk en hun vaarprestaties, was dat ze allemaal bestuurd werden door jonge knullen. Rond de 22 jaar, denk ik.

Ze waren lid van studententeams uit het hele land, die de boten zelf ontworpen en gebouwd hadden, en deden mee aan de tweede Solar Boat Parade. Vorig jaar was de eerste, en de nieuwe oogst is al weer sneller en efficiënter dan die van 2013. Straks gaan ze in tien seconden van nul naar honderd. En kun je er misschien wel mee naar New York varen.

Ik weet niet of deze jongens hippie-idealen hebben. Het zou best kunnen, want de Solar Boat race noemt zich trots hét groene event van Amsterdam. Maar wat wij tobberige actievoerders niet hadden kunnen bedenken, hebben zij wél bedacht. Gewoon hernieuwbare energie gebruiken, en dan lekker leven man.

 

IMG_3842      IMG_3841

http://www.degroenegrachten.nl/solarboatparade/

Arena voor groene softies

In een sport die zindert van grote emoties wordt gewerkt aan neutraliteit.

De Amsterdam Arena, toneel van botsende voetbalclubs en opgebaarde volkszangers, begon in 2011 een operatie waardoor het stadion in 2015 klimaatneutraal zal zijn.

Persoonlijk vind ik voetbal saai om naar te kijken. Eigenlijk vind ik vrijwel iedere sport saai om naar te kijken. Maar hee, ik ben de norm niet. Miljoenen, zelfs miljarden genieten ervan. Akelige bijzaken als vandalisme en het afrossen van vijandige clubleden nemen ze op de koop toe.

Omdat zoveel mensen het op de een of andere manier leuk vinden, mag zo’n stadion wat kosten. Terecht. Want een schouwburg of muziekcentrum, voor degenen met andere interesses dan sport, kosten net zo goed een lieve duit.

arena

Als het stadion er eenmaal staat, kost het nog steeds een lieve duit. Aan onderhoud natuurlijk, en het energieverbruik in zo’n grote keet is ook niet kinderachtig. Wel mooi toch dat juist in de voetbalbranche, met haar reputatie van lompheid en geldzucht, gewerkt wordt aan vermindering van de CO2-uitstoot.

In 2011 begon de Arena met de aanleg van zuiniger warmte- en koudeinstallaties, waardoor de CO2-uitstoot wordt gehalveerd. Een eigen windmolen en led-verlichting doen inmiddels ook hun goede werken. En op dit moment worden alle 7000 vierkante meters van het dak belegd met zonnepanelen, wat zo’n tien procent van het eigen verbruik zal dekken.

Soft groen gedoe natuurlijk, maar het is een goed bewaard geheim dat  zelfs hard core hooligans een onverwacht duurzaam hart kunnen hebben. Fijn meegenomen is dat de bespaarde energie uiteindelijk ook grote bakken met geld scheelt.

Met al die maatregelen stoot de Arena in 2015 geen CO2 meer uit. Alleen zo nu en dan nog oorlogskreten. Omdat voor sommige fans voetbal toch oorlog blijft.

http://www.amsterdamarena.nl/Organisatie/Duurzaamheid.htm

 

Het hele dorp aan de zonne-energie. Dankzij analfabete solar engineers.

Een donkere mannenstem met zwaar brouwende Afrikaanse tongval begeleidt de beelden. Het filmpje gaat over 170 analfabete vrouwen, die binnen zes maanden volledig vakbekwame solar engineers werden. Vrouwen uit 26 verschillende Afrikaanse landen, die vaak zelfs nog nooit hun dorp uit waren geweest.

In die dorpen is het na zonsondergang pikdonker. De vrouwen wilden licht, zodat je ’s avonds ook gezellig bij elkaar kunt zitten en kinderen huiswerk kunnen maken. Waardoor ze beter opgeleid raken en nieuwe welvaart naar hun dorp brengen. En ze wilden ook genoeg stroom om op te koken, zodat ze niet meer zoveel tijd kwijt zijn aan hout sprokkelen. Alles zonder het brandgevaar, de giftige dampen en de kosten van geïmporteerde diesel of kerosine.

De dorpen hebben dus praktische oplossingen nodig, in de vorm van zonne-energie bijvoorbeeld. De ervaring van het Barefootcollege, gevestigd in het Indiase Tilonia, was dat je beter geen blanke ingenieurs op het probleem los kunt laten. Dan krijg je een top down proces dat jaren kan duren. Over het bijbrengen van kennis aan zwarte mannen is de brouwende stem ook stellig: “ Men are untrainable because they are restless, ambitious and compulsively mobile. They all want a certificate so they can leave their village for a job in the city. ” Wanneer de vrouwen het zelf aanpakken, komen de gewenste resultaten veel sneller tot stand én blijven ze in hun dorp.

Een klein aantal was al opgeleid aan het Barefoot college in India. Het opleidingsinstituut is ooit in het leven geroepen om de allerarmste plattelandsbewoners op eigen kracht uit hun armoede te helpen. Het Barefoot college vindt dat ongeletterde armen ook het recht hebben om door moderne technologie hun leven te verbeteren. Het heeft technologie van zijn mysterieuze status ontdaan en al duizenden geleerd hoe ze het zelf kunnen beheren. De groep van 170 vrouwen kreeg haar opleiding van de in India getrainde voorgangsters. Maar dan aan de Afrikaanse vestiging van het Barefoot college in Kontaline, Burkina Faso.

Omdat de groep zoveel verschillende talen sprak, leerde ze alles wat ze moest weten met kleuren, tekeningen en gebarentaal. Praktisch en handig zijn is al hun tweede natuur, theorie hebben ze nauwelijks nodig. Binnen zes maanden had iedere vrouw dezelfde praktische vaardigheden als westerse ingenieurs na een lange studie. Precies wat ze nodig hadden om hun hele dorp, soms wel 500 huizen, van zonne-energie te voorzien. En dat deden ze, met verve, authoriteit en vaardigheid.

Het opleiden van vrouwen tot solar engineers is een doorgaand project.

Als je het filmpje bekijkt ben je waarschijnlijk net zo onder de indruk en enthousiast als ik.

Met dank aan Nisandeh Neta, die me opmerkzaam maakte op het werk van het Barefootcollege.

http://www.barefootcollege.org/

Zonnige smarties

Vannacht heb ik een boek gelezen. Welk boek is niet zo belangrijk (gewoon, wereldliteratuur). Wel dat ik het bij zonlicht las. En nee, ik ben niet in Lapland.

Naast mijn bed stond een geel rechthoekig doosje urenlang helder licht op de bladzijden te schijnen.’s Middags had het op mijn vensterbank gestaan. Buiten hing sluierbewolking. En toch zat het kleine doosje ’s avonds zo bomvol gratis zonne-energie, dat ik het weliswaar na twee uur lezen voor gezien hield, maar doosje niet. Dat stond er kittig bij en wilde nog wel een uur of zes onverminderd helder licht geven. Ik drukte het uit, maar bewaar de voorraad licht voor volgende avonden.

Diep onder de indruk ben ik, van de Waka Waka. Bedacht door Maurits Groen en Camille van Gestel, als vervolg op hun idee dat de wereldkampioenschappen voetbal in Zuid-Afrika veel duurzamer konden wanneer overal ledlicht op zonne-energie zou worden gebruikt. Dat was al groot en groots gedacht, en zo geschiedde het.

Maar daarna vonden ze het treurig dat de ‘gewone’ Afrikaan geen toegang had tot een elektriciteitsnet en dus niks had aan hun idee. Ze vonden het treurig dat al die miljoenen in het donker zitten na zonsondergang, of in de walm van kerosinelampen die tot nare branden kunnen leiden en sowieso enorm stinken en giftige dampen verspreiden.

Binnen de kortste keren en met hun eigen kapitaal lieten de mannen een lamp ontwikkelen door slimmeriken bij het bedrijf Intivation. Het eerste model Waka Waka werd met open armen ontvangen en was in no time verkrijgbaar in meer dan 70 landen. Schitterend licht, betekent Waka waka in het Swahili. Een mooiere naam hadden ze hun uitvinding niet kunnen geven.

Onlangs werd het nieuwste model gepresenteerd, gefinancierd met crowd funding. Zelfs bij zonne-energie-experts doet de Waka Waka Power de kin op het trottoir zakken, vanwege zoveel vermogen in zo’n klein doosje. Je kunt er een vertrek mee verlichten, maar bovendien je smartphone opladen. In ontwikkelingslanden hebben weinig mensen een computer, maar de smartphone is vaak een waardige vervanger. Boeren kunnen er bijvoorbeeld mee op internet en zien wat nou een reële prijs is voor hun waren. Mensen die nooit toegang hadden tot bankrekeningen kunnen opeens bankieren. Zelf heb ik die functie nog niet uitgeprobeerd, zijnde een dinosaurus of nog achterlijker, want ik heb geen smartphone. Verder ben ik best gelukkig hoor, dank u.

Bij Waka waka werken echte idealisten. Ze willen nu hun lampen naar Syriërs in vluchtelingenkampen brengen. Onder het motto Een voor u, een voor hen kun je een Waka Waka kopen, en het bedrijf doet er vervolgens een cadeau aan een gezin in een vluchtelingenkamp. Daar is over nagedacht. Organisaties ter plekke bekijken wie er een nodig heeft en zien er op toe dat geen malafide types zich de lampen toe-eigenen om er vervolgens een handel van te maken. Hij kost 69 Euro. En dan heb jij er een en iemand die verder bijna niks meer heeft ook. Zelfs los van het goede doel moet dat met de stroomslurperij van smartphones een lonende investering zijn. En de wereldliteratuur is de hele nacht voor je beschikbaar.

Kopen kan onder andere hier http://www.solarpowersupply.nl/solar-chargers/wakawaka-power-yellow

waka waka